Umowa na okres próbny i umowa na zastępstwo: ile mogą trwać i jak je wypowiedzieć?

Kogo to dotyczy

• Osób, które zaczynają pracę i dostały umowę na okres próbny.
• Osób zatrudnionych na zastępstwo nieobecnego pracownika, np. na czas jego urlopu rodzicielskiego albo długiej choroby.
• Pracodawców, którzy chcą sprawdzić kandydata albo obsadzić stanowisko na czas nieobecności.

Zasady dotyczące okresu próbnego obowiązują w obecnym kształcie od 26 kwietnia 2023 r. (ustawa z 9.03.2023 r.).

Jak postąpić

Umowa na okres próbny

1. Sprawdź długość okresu próbnego. Co do zasady maksymalnie 3 miesiące. Cel umowy to „sprawdzenie kwalifikacji pracownika i możliwości jego zatrudnienia w celu wykonywania określonego rodzaju pracy” (art. 25 § 2 KP).
2. Sprawdź, czy w umowie wpisano planowaną umowę terminową. Jeżeli pracodawca zamierza po okresie próbnym zawrzeć umowę na czas określony, wpisuje to w umowie na okres próbny (art. 29 § 1 pkt 6 lit. b KP). Wtedy obowiązują krótsze limity: 1 miesiąc przy planowanej umowie krótszej niż 6 miesięcy, 2 miesiące przy planowanej umowie od 6 do 12 miesięcy (art. 25 § 2(2) KP). Strony mogą jednorazowo wydłużyć ten okres o nie więcej niż 1 miesiąc, jeżeli uzasadnia to rodzaj pracy (art. 25 § 2(3) KP).
3. Sprawdź zapis o przedłużeniu o nieobecności. Strony mogą uzgodnić w umowie, że okres próbny przedłuża się o czas urlopu oraz innej usprawiedliwionej nieobecności, jeżeli takie nieobecności wystąpią (art. 25 § 2(1) KP). Bez takiego zapisu umowa kończy się w ustalonym dniu, nawet jeśli chorowałeś.
4. Jeżeli chcesz odejść albo pracodawca chce Cię zwolnić przed końcem okresu próbnego, umowę można wypowiedzieć (art. 30 § 2 KP). Okres wypowiedzenia zależy od długości okresu próbnego (art. 34 KP): 3 dni robocze, jeżeli okres próbny nie przekracza 2 tygodni; 1 tydzień, jeżeli jest dłuższy niż 2 tygodnie; 2 tygodnie, jeżeli wynosi 3 miesiące. Datę końca obliczysz w kalkulatorze okresu wypowiedzenia, a pismo przygotujesz w generatorze wypowiedzenia.
5. Pracodawca nie musi podawać przyczyny. Obowiązek wskazania przyczyny z art. 30 § 4 KP dotyczy umów na czas określony i nieokreślony; umowy na okres próbny nie wymienia. Nie ma też konsultacji związkowej (art. 38 § 1 KP). Pracodawca musi jednak zamieścić pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy (art. 30 § 5 KP) i zachować formę pisemną (art. 30 § 3 KP).
6. Po upływie okresu próbnego umowa rozwiązuje się sama (art. 30 § 2 KP). Jeżeli pracodawca chce Cię dalej zatrudniać, zawiera kolejną umowę: na czas określony albo nieokreślony. Świadectwo pracy wydaje się w dniu ustania zatrudnienia, chyba że kolejna umowa zostanie zawarta w ciągu 7 dni (art. 97 § 1 i § 1(1) KP).

Umowa na zastępstwo

1. Sprawdź, czy cel umowy jest wpisany. Umowa na zastępstwo to umowa na czas określony zawarta „w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy” (art. 25(1) § 4 pkt 1 KP). Ten cel musi być wskazany w umowie (art. 29 § 1(1) KP). Bez takiego zapisu umowa jest zwykłą umową terminową objętą limitami.
2. Nie licz jej do limitu. Do umowy na zastępstwo nie stosuje się limitu 33 miesięcy ani 3 umów (art. 25(1) § 4 KP). Pracodawca nie musi też zawiadamiać inspekcji pracy, bo obowiązek z art. 25(1) § 5 KP dotyczy tylko umów z przyczyn obiektywnych. Limity zwykłych umów terminowych opisuje poradnik Umowa o pracę na czas określony.
3. Wypowiedzenie działa jak przy innych umowach terminowych. Od 22 lutego 2016 r. nie ma już 3-dniowego wypowiedzenia umowy na zastępstwo (uchylony art. 33(1) KP). Stosuje się okresy z art. 36 § 1 KP: 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące zależnie od stażu u danego pracodawcy. Pracodawca podaje przyczynę (art. 30 § 4 KP) i konsultuje zamiar ze związkiem zawodowym (art. 38 § 1 KP).
4. Koniec umowy następuje z upływem czasu, na który ją zawarto (art. 30 § 1 pkt 4 KP). Umowa powinna określać ten czas, np. przez wskazanie dnia powrotu zastępowanego pracownika albo zdarzenia kończącego jego nieobecność.

Wyjątki i zastrzeżenia

• Ponowna umowa na okres próbny. Z tym samym pracownikiem można zawrzeć kolejną umowę na okres próbny tylko wtedy, gdy ma on wykonywać inny rodzaj pracy (art. 25 § 3 KP). Druga „próba” na tym samym stanowisku nie jest dopuszczalna.
• Odszkodowanie przy wadliwym wypowiedzeniu umowy próbnej. Jeżeli wypowiedzenie umowy na okres próbny naruszało przepisy, przysługuje wyłącznie odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego umowa miała trwać (art. 50 § 1 KP). Sąd nie przywraca do pracy. Odwołanie wnosi się w ciągu 21 dni od doręczenia wypowiedzenia (art. 264 § 1 KP).
• Brzmienie art. 34 KP. Przepis mówi o okresie próbnym „dłuższym niż 2 tygodnie” (1 tydzień wypowiedzenia) i o okresie, który „wynosi 3 miesiące” (2 tygodnie). Okres próbny np. 2,5 miesiąca mieści się w punkcie drugim. Zasada końca wypowiedzenia w sobotę albo w ostatnim dniu miesiąca (art. 30 § 2(1) KP) dotyczy tygodni i miesięcy, nie 3 dni roboczych.
• Ciąża a okres próbny. Umowa na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która rozwiązałaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu (art. 177 § 3 KP). Umowy próbnej do jednego miesiąca to nie dotyczy.
• Ciąża a zastępstwo. Przedłużenia do dnia porodu nie stosuje się do umowy zawartej w celu zastępstwa (art. 177 § 3(1) KP). Umowa na zastępstwo kończy się w ustalonym terminie także w czasie ciąży.
• Ochrona przed wypowiedzeniem obowiązuje. Zakazy wypowiadania umowy w czasie urlopu i usprawiedliwionej nieobecności (art. 41 KP) oraz w ciąży (art. 177 § 1 KP) dotyczą każdej umowy o pracę, także próbnej i na zastępstwo. Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy w tych okresach, choć umowa może się rozwiązać z upływem czasu.

Przykład

Założenia: pracodawca zatrudnia osobę na okres próbny 3 miesięcy, od 1 marca do 31 maja. W umowie wpisano, że okres próbny przedłuża się o czas usprawiedliwionej nieobecności. W kwietniu pracownik chorował 10 dni. Pod koniec maja pracodawca ocenia, że nie chce kontynuować współpracy.

Dzięki zapisowi z art. 25 § 2(1) KP umowa trwa o 10 dni dłużej, czyli do 10 czerwca. Pracodawca może po prostu poczekać na jej rozwiązanie z upływem okresu próbnego i nie musi składać żadnego oświadczenia. Może też wypowiedzieć ją wcześniej z okresem 2 tygodni (art. 34 pkt 3 KP), bez podawania przyczyny, ale na piśmie i z pouczeniem o odwołaniu do sądu. Dwutygodniowy okres wypowiedzenia kończy się w sobotę (art. 30 § 2(1) KP). Jeżeli ta sobota przypada przed 10 czerwca, umowa rozwiąże się w tę sobotę; jeżeli później, wcześniej rozwiąże się z upływem okresu próbnego. Gdyby ta sama osoba miała umowę na zastępstwo, pracodawca musiałby podać przyczynę wypowiedzenia i zastosować okres z art. 36 § 1 KP.

Dokumenty i terminy

Najczęstsze pytania

Czy po okresie próbnym pracodawca musi mnie zatrudnić?

Nie. Umowa na okres próbny rozwiązuje się z upływem tego okresu (art. 30 § 2 KP). Żaden przepis nie nakazuje zawarcia kolejnej umowy. Jeżeli jednak pracodawca dalej dopuszcza Cię do pracy, powinien potwierdzić na piśmie rodzaj nowej umowy i jej warunki przed dopuszczeniem do pracy (art. 29 § 2 KP).

Czy umowę na zastępstwo można zawrzeć bez wskazania zastępowanej osoby?

Przepis wymaga wskazania w umowie celu, czyli zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności (art. 29 § 1(1) KP). Ustawa nie mówi wprost, czy trzeba podać imię i nazwisko zastępowanego. Im dokładniej umowa określa, kogo i na jaki czas zastępujesz, tym łatwiej ustalić dzień jej zakończenia.

Przydatne narzędzia

• Kalkulator okresu wypowiedzenia
• Generator wypowiedzenia umowy o pracę

Powiązane poradniki

• Bezpłatny dzień próbny i szkolenie przed zatrudnieniem. Kiedy należy się zapłata?
• Pracodawca nie wydał świadectwa pracy. Co dalej?
• Choruję. Czy muszę sam znaleźć zastępstwo?
• Badania lekarskie i szkolenia BHP pracownika: jakie są obowiązkowe, kto za nie płaci i kiedy się odbywają?
• Pracodawca każe podpisać porozumienie stron. Co sprawdzić przed podpisaniem?

Źródła

• Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245 (art. 25, 25(1), 29, 30, 34, 36, 38, 50, 97, 177, 264)
• Ustawa z 9.03.2023 o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 641
• Ustawa z 25.06.2015 o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2015 poz. 1220

Źródła sprawdzono 16 października 2026. Stan prawny na 16 października 2026.

Historia zmian

• 16 października 2026: Pierwsza publikacja.