Badania lekarskie i szkolenia BHP pracownika: jakie są obowiązkowe, kto za nie płaci i kiedy się odbywają?

Autor: Redakcja inspekcja-pracy.plSprawdzono: 15 października 2026

Krótka odpowiedź

Przed dopuszczeniem do pracy pracownik musi mieć aktualne orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku oraz przejść szkolenie BHP. Badania wstępne, okresowe i kontrolne odbywają się na podstawie skierowania od pracodawcy i na jego koszt. Badania okresowe i kontrolne przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy, a za czas badań zachowujesz wynagrodzenie. Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Szkolenie okresowe powtarza się w terminach z rozporządzenia, np. co 3 lata na stanowiskach robotniczych.

W tym poradniku: Badania wstępne, okresowe i kontrolne, wyjątki, skierowanie, koszt i czas pracy. Szkolenia BHP: instruktaż, terminy szkoleń okresowych, kary.

Kogo to dotyczy

Osób przyjmowanych do pracy na podstawie umowy o pracę oraz pracowników zatrudnionych.
Pracodawców i osób kierujących pracownikami, które odpowiadają za stan BHP.

Jak postąpić

Badania lekarskie

Skierowanie od pracodawcy. Badania wstępne, okresowe i kontrolne przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę (art. 229 § 4a KP). Skierowanie opisuje warunki pracy na stanowisku.
Badanie wstępne. Przechodzą je osoby przyjmowane do pracy, a także młodociani przenoszeni na inne stanowiska i pracownicy przenoszeni na stanowiska z czynnikami szkodliwymi lub warunkami uciążliwymi (art. 229 § 1 KP).
Badanie okresowe. Pracownik podlega okresowym badaniom lekarskim (art. 229 § 2 KP). Ich częstotliwość określają przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 229 § 8 KP.
Badanie kontrolne. Po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni pracownik przechodzi badanie kontrolne, które ustala, czy może wrócić na dotychczasowe stanowisko (art. 229 § 2 KP).
Bez orzeczenia nie ma pracy. Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań (art. 229 § 4 KP).
Koszty i czas. Badania z art. 229 § 1, 2 i 5 KP są na koszt pracodawcy (art. 229 § 6). Badania okresowe i kontrolne odbywają się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z badaniami zachowujesz prawo do wynagrodzenia, a przy dojeździe do innej miejscowości przysługuje zwrot kosztów przejazdu według zasad dla podróży służbowych (art. 229 § 3).
Orzeczenia przechowuje pracodawca razem ze skierowaniami (art. 229 § 7 KP).

Szkolenia BHP

Szkolenie przed dopuszczeniem do pracy. Pracodawca musi zapewnić przeszkolenie w zakresie BHP przed dopuszczeniem do pracy oraz prowadzić szkolenia okresowe (art. 237(3) § 2 KP). Nie wolno dopuścić pracownika do pracy bez wymaganych kwalifikacji, umiejętności i dostatecznej znajomości przepisów BHP (art. 237(3) § 1).
Szkolenie wstępne ma dwie części (§ 8 rozporządzenia o szkoleniu bhp):
- instruktaż ogólny przechodzą przed dopuszczeniem do pracy wszyscy nowo zatrudnieni pracownicy, a także praktykanci i uczniowie (§ 10),
- instruktaż stanowiskowy przechodzi przed dopuszczeniem do pracy m.in. pracownik na stanowisku robotniczym lub na stanowisku z czynnikami szkodliwymi, uciążliwymi lub niebezpiecznymi, a także pracownik przenoszony na takie stanowisko (§ 11). Kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności.
Instruktaż trwa nie krócej niż 2 godziny lekcyjne (§ 1a pkt 1).
Potwierdzenie szkolenia wstępnego. Od 12 grudnia 2025 r. odbycie instruktażu potwierdza się w postaci papierowej lub elektronicznej. Wersję papierową podpisuje się w karcie szkolenia wstępnego, a przy wersji elektronicznej pracodawca robi adnotację w karcie i dołącza dokument elektroniczny. Karta trafia do akt osobowych (§ 12 w brzmieniu z Dz.U. 2025 poz. 1640).
Szkolenie okresowe w terminach z § 15 rozporządzenia:

Grupa	Forma	Jak często
Stanowiska robotnicze	instruktaż	nie rzadziej niż co 3 lata
Stanowiska robotnicze z pracami szczególnie niebezpiecznymi	instruktaż	nie rzadziej niż raz w roku
Pracodawcy i inne osoby kierujące pracownikami, pracownicy inżynieryjno-techniczni, służba BHP, inni pracownicy narażeni na czynniki szkodliwe lub odpowiedzialni za BHP	kurs, seminarium lub samokształcenie kierowane	nie rzadziej niż co 5 lat
Stanowiska administracyjno-biurowe	kurs, seminarium lub samokształcenie kierowane	nie rzadziej niż co 6 lat

Pierwsze szkolenie okresowe osoby kierującej pracownikami odbywa się w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na stanowisku, a pozostałych grup w ciągu 12 miesięcy (§ 15 ust. 4). Szkolenie okresowe kończy się egzaminem i zaświadczeniem, którego odpis trafia do akt osobowych (§ 16).
Czas i koszt. Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy (art. 237(3) § 3 KP).
Gdy pracodawca nie zapewnia badań lub szkoleń, możesz złożyć skargę do PIP. Inspektor sprawdzi to podczas kontroli.

Wyjątki i zastrzeżenia

Bez nowego badania wstępnego (art. 229 § 1(1) KP):
- ponowne przyjęcie u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub stanowisko o takich samych warunkach w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniej umowy,
- przyjęcie u innego pracodawcy na dane stanowisko w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniej umowy, jeżeli masz aktualne orzeczenie, a nowy pracodawca uzna, że warunki ze skierowania odpowiadają warunkom na nowym stanowisku. Ten wyjątek nie obejmuje prac szczególnie niebezpiecznych. Tak samo jest przy zatrudnieniu u drugiego pracodawcy równolegle (art. 229 § 1(2)). Pracodawca żąda wtedy orzeczenia i skierowania, na podstawie którego je wydano (art. 229 § 1(3)).
Bez szkolenia wstępnego. Nie jest wymagane, gdy pracownik podejmuje pracę na tym samym stanowisku, które zajmował u tego pracodawcy bezpośrednio przed zawarciem kolejnej umowy (art. 237(3) § 2 KP).
Bez szkolenia okresowego na stanowisku biurowym. Nie jest wymagane dla pracownika administracyjno-biurowego, jeżeli przeważająca działalność pracodawcy ma kategorię ryzyka nie wyższą niż trzecia, chyba że z oceny ryzyka zawodowego wynika potrzeba szkolenia (art. 237(3) § 2(2) KP). Gdy kategoria ryzyka wzrośnie albo ocena ryzyka wykaże potrzebę, szkolenie trzeba przeprowadzić w ciągu 6 miesięcy (§ 2(3)-2(4)).
Zwolnienie z pierwszego szkolenia okresowego. Możliwe, gdy przedstawisz aktualne zaświadczenie o szkoleniu okresowym u innego pracodawcy albo odbyłeś szkolenie dla innej grupy stanowisk, które obejmuje wymagany zakres (§ 15 ust. 5 rozporządzenia).
Pracodawca też się szkoli. Pracodawca musi przejść szkolenie BHP w zakresie potrzebnym do wykonywania swoich obowiązków i okresowo je powtarzać (art. 237(3) § 2(1) KP).
Programy zdrowotne. Jeżeli spełniasz warunki programu zdrowotnego, lekarz za Twoją zgodą kieruje Cię do udziału w nim. Badania wykonane w programie są finansowane według zasad programu (art. 229 § 6(1) KP).
Kary. Nieprzestrzeganie przepisów lub zasad BHP przez osobę odpowiedzialną za stan BHP albo kierującą pracownikami jest wykroczeniem z art. 283 § 1 KP. Grzywna wynosi od 2000 do 60 000 zł (od 8.07.2026). Zobacz mandat i grzywna za naruszenie praw pracownika.

Przykład

Założenia: osoba zostaje przyjęta na stanowisko magazyniera (stanowisko robotnicze). Poprzednia umowa u innego pracodawcy, na stanowisku kasjera, zakończyła się 2 miesiące wcześniej. Pracodawca nie prowadzi prac szczególnie niebezpiecznych.

Od zakończenia poprzedniej umowy minęło ponad 30 dni, więc wyjątek z art. 229 § 1(1) nie działa. Pracodawca wydaje skierowanie na badanie wstępne i za nie płaci.
Po uzyskaniu orzeczenia o braku przeciwwskazań pracownik przechodzi w pierwszym dniu instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy, a potwierdzenie trafia do karty szkolenia wstępnego.
Pierwsze szkolenie okresowe musi się odbyć w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy, a kolejne nie rzadziej niż co 3 lata.
Badania okresowe pracownik odbywa w terminie wskazanym w przepisach wykonawczych, w miarę możliwości w godzinach pracy, z zachowaniem wynagrodzenia.

Dokumenty i terminy

Dokument lub czynność	Termin lub podstawa
Skierowanie na badania	przed badaniem wstępnym, okresowym i kontrolnym (art. 229 § 4a KP)
Orzeczenie lekarskie	aktualne przed dopuszczeniem do pracy (art. 229 § 4 KP)
Badanie kontrolne	po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni (art. 229 § 2 KP)
Instruktaż ogólny i stanowiskowy	przed dopuszczeniem do pracy (§ 10-11 rozporządzenia)
Karta szkolenia wstępnego	w aktach osobowych (§ 12)
Pierwsze szkolenie okresowe	6 miesięcy (kierujący) albo 12 miesięcy (pozostali)
Zaświadczenie o szkoleniu okresowym	odpis w aktach osobowych (§ 16 ust. 3)

Najczęstsze pytania

Czy pracodawca może kazać mi zapłacić za badania?

Nie. Badania z art. 229 § 1, 2 i 5 KP przeprowadza się na koszt pracodawcy (art. 229 § 6). Wyjątkiem są badania wykonane w ramach programu zdrowotnego, które finansuje się według zasad programu.

Czy szkolenie BHP może się odbyć w moim wolnym czasie?

Kodeks mówi, że szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy (art. 237(3) § 3 KP). Przepis nie przewiduje szkolenia BHP w czasie wolnym pracownika ani za jego pieniądze.

Gdzie sprawdzić, jakie dokumenty BHP pracodawca powinien mieć przy kontroli?

Zobacz poradnik jakie dokumenty przygotować do kontroli PIP.

Przydatne narzędzia

Generator skargi do PIP

Powiązane poradniki

Źródła

Źródła sprawdzono 15 października 2026. Stan prawny na 15 października 2026.

Historia zmian

15 października 2026: Pierwsza publikacja.

Masz pytanie do tego tematu? Napisz do redakcji Zgłoś błąd lub nieaktualną informację

Poradnik ma charakter informacyjny. Obowiązują aktualne przepisy i informacje Państwowej Inspekcji Pracy. Niezależny serwis informacyjny. Nie jesteśmy Państwową Inspekcją Pracy.