Słownik pojęć prawa pracy i kontroli PIP
Wyjaśniamy pojęcia, które pojawiają się w pismach PIP, w poradnikach i w przepisach. Przy każdym podajemy podstawę.
Państwowa Inspekcja Pracy (PIP)
Organ, który sprawuje nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów BHP, przepisów o stosunku pracy, wynagrodzeniu, czasie pracy i urlopach. Kontroluje też legalność zatrudnienia. Podstawa: art. 10 ust. 1 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy.
Główny Inspektorat Pracy (GIP)
Jednostka centralna PIP w Warszawie. Główny Inspektor Pracy kieruje działalnością okręgowych inspektoratów pracy i rozpatruje odwołania od ich decyzji (art. 18 ust. 1 ustawy o PIP). Od 8 lipca 2026 r. wydaje też interpretacje indywidualne dotyczące charakteru umów. Dane kontaktowe GIP.
Okręgowy inspektorat pracy (OIP)
Terenowa jednostka PIP. Jest ich 16, każdy obejmuje jedno województwo (Zarządzenie Nr 16 Marszałka Sejmu, M.P. 2007 poz. 1006). Według PIP skargę na pracodawcę kieruje się do OIP lub oddziału właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy. Lista inspektoratów.
Oddział okręgowego inspektoratu pracy
Placówka OIP w innym mieście niż siedziba inspektoratu. Listę oddziałów publikują strony OIP. PIP nie publikuje obszarów działania poszczególnych oddziałów.
Okręgowy inspektor pracy
Kieruje okręgowym inspektoratem. Rozpatruje odwołania od decyzji inspektorów pracy (art. 34 ust. 5 ustawy o PIP) i od 8 lipca 2026 r. wydaje decyzje stwierdzające istnienie stosunku pracy (art. 19 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIP).
Inspektor pracy
Pracownik PIP, który przeprowadza kontrole. Wydaje nakazy, kieruje wystąpienia i polecenia (art. 33 ust. 1 ustawy o PIP). Może kontrolować bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy (art. 24 ust. 1).
Skarga pracownicza
Pismo, w którym osoba wykonująca pracę zgłasza PIP naruszenie przepisów prawa pracy, które jej bezpośrednio dotyczy. Według PIP powinna zawierać m.in. imię i nazwisko, adres, nazwę i adres pracodawcy oraz podpis. Jak złożyć skargę do PIP.
Protokół kontroli
Dokument, w którym inspektor opisuje ustalenia kontroli. Kontrolowany może zgłosić do niego zastrzeżenia na piśmie w ciągu 7 dni od przedstawienia protokołu (art. 31 ustawy o PIP).
Nakaz
Decyzja inspektora pracy, np. nakaz usunięcia uchybień w zakresie BHP albo nakaz wypłaty należnego wynagrodzenia (art. 11 ust. 1 ustawy o PIP). Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia decyzji (art. 34 ust. 5). Nakaz wypłaty wynagrodzenia podlega natychmiastowemu wykonaniu. Odwołanie od nakazu.
Wystąpienie
Pismo inspektora wskazujące naruszenia i sposób ich usunięcia (art. 11 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIP). Adresat informuje PIP o realizacji wniosków w terminie określonym w wystąpieniu, nie dłuższym niż 30 dni (art. 36 ust. 2).
Polecenie
Środek, który inspektor wydaje w trakcie kontroli (art. 11 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIP). Od 8 lipca 2026 r. inspektor może wydać polecenie usunięcia naruszeń dotyczących umowy cywilnoprawnej albo niezawarcia umowy o pracę, gdy w stosunku łączącym strony dominują cechy stosunku pracy (art. 11 ust. 2).
Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy
Decyzja okręgowego inspektora pracy wydawana od 8 lipca 2026 r., jeśli polecenie z art. 11 ust. 2 ustawy o PIP nie zostało wykonane (art. 11 ust. 1 pkt 7a). Odwołanie wnosi się do sądu pracy za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy w terminie miesiąca od doręczenia (art. 477(7b) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Jak PIP stwierdza stosunek pracy.
Interpretacja indywidualna GIP
Rozstrzygnięcie Głównego Inspektora Pracy, czy opisany stosunek prawny jest stosunkiem pracy, wydawane na wniosek podmiotu kontrolowanego (art. 14b ustawy o PIP). Opłata wynosi 40 zł od każdego stanu faktycznego. Interpretacja indywidualna.
Stosunek pracy
Zatrudnienie, w którym pracownik wykonuje pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca płaci wynagrodzenie (art. 22 § 1 Kodeksu pracy). Nazwa umowy nie ma znaczenia (art. 22 § 1(1)).
Umowa cywilnoprawna
Umowa zawierana na podstawie Kodeksu cywilnego, np. umowa zlecenia. Nie jest umową o pracę. Nie wolno nią zastąpić umowy o pracę, jeśli praca jest wykonywana w warunkach z art. 22 § 1 Kodeksu pracy (art. 22 § 1(2)). Zlecenie a umowa o pracę.
Współpraca B2B
Potoczna nazwa współpracy, w której osoba prowadząca działalność gospodarczą wykonuje pracę na rzecz firmy na podstawie umowy między przedsiębiorcami. Od 8 lipca 2026 r. kontrola PIP może objąć także przedsiębiorców, na rzecz których pracują osoby prowadzące działalność (art. 13 pkt 1 ustawy o PIP). B2B a stosunek pracy.
Nielegalne zatrudnienie
Zatrudnienie osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju umowy i jej warunków albo niezgłoszenie osoby zatrudnionej do ubezpieczeń społecznych (art. 2 pkt 14 ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia).
Godziny nadliczbowe
Praca ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy. Za nadgodziny przysługuje wynagrodzenie i dodatek w wysokości 100% albo 50% wynagrodzenia, zależnie od tego, kiedy przypadają (art. 151(1) Kodeksu pracy). Nadgodziny.
Ekwiwalent za urlop
Pieniądze za urlop wypoczynkowy niewykorzystany z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy (art. 171 Kodeksu pracy). Ekwiwalent za niewykorzystany urlop.
Odsetki ustawowe za opóźnienie
Odsetki, których wierzyciel może żądać, gdy dłużnik spóźnia się z zapłatą świadczenia pieniężnego, nawet jeśli nie poniósł szkody. Ich wysokość to stopa referencyjna NBP plus 5,5 punktu procentowego (art. 481 Kodeksu cywilnego). Kalkulator odsetek.
Przedawnienie roszczeń ze stosunku pracy
Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 291 § 1 Kodeksu pracy).
Wypadek przy pracy
Nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą (art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych). Wypadek przy pracy.
ePUAP
Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej. Okręgowe inspektoraty podają na swoich stronach adresy skrytek ePUAP, np. w formacie /nazwa/SkrytkaESP. Adresy znajdziesz na stronach placówek w katalogu.
e-Doręczenia
Usługa elektronicznej korespondencji z urzędami, z potwierdzeniem nadania i odbioru. Adres do e-Doręczeń ma postać AE:PL-..., a inspektoraty publikują swoje adresy na stronach kontaktowych.
Podpis zaufany, osobisty i kwalifikowany
Rodzaje podpisu elektronicznego, którymi według PIP trzeba podpisać plik ze skargą pracowniczą wysyłaną e-mailem. Podpis zaufany wymaga profilu zaufanego, podpis osobisty dowodu osobistego z warstwą elektroniczną, a podpis kwalifikowany certyfikatu od dostawcy usług zaufania. Jak podpisać skargę elektronicznie.
Stan na 15 października 2026.