Bezpłatny dzień próbny i szkolenie przed zatrudnieniem. Kiedy należy się zapłata?

Autor: Redakcja inspekcja-pracy.plSprawdzono: 15 października 2026

Krótka odpowiedź

Przepisy nie znają „bezpłatnego dnia próbnego”. Jeżeli przez kilka godzin lub dni faktycznie pracujesz na rzecz firmy, pod jej kierownictwem, w miejscu i czasie, które ona wyznacza, to według art. 22 KP jest to praca w ramach stosunku pracy, a ta jest zawsze odpłatna. Pracodawca powinien wtedy przed dopuszczeniem do pracy potwierdzić umowę na piśmie, skierować Cię na badania i przeszkolić z BHP. Do sprawdzenia kandydata służy umowa o pracę na okres próbny. Bez zapłaty legalne mogą być tylko inne formy: krótka rozmowa lub zadanie rekrutacyjne bez pracy na rzecz firmy, nieodpłatna praktyka absolwencka na podstawie pisemnej umowy albo wolontariat, ale ten nie w działalności gospodarczej firmy.

Ta sprawa zwykle wymaga indywidualnej oceny prawnej. Poradnik wyjaśnia zasady, ale wynik zależy od dokumentów i okoliczności. Przed ważną decyzją skonsultuj sprawę z prawnikiem, związkiem zawodowym albo skorzystaj z bezpłatnej porady PIP. Porady prawne PIP.

W tym poradniku: Dzień próbny, zadanie rekrutacyjne, okres próbny, staż, praktyka absolwencka i wolontariat. Kiedy to praca za wynagrodzeniem, BHP, badania i wypadek.

Kogo to dotyczy

Kandydatów, którym zaproponowano „dzień próbny”, „dniówkę na próbę”, „szkolenie stanowiskowe” albo „okres wdrożenia” bez umowy i bez zapłaty.
Osób, które już przepracowały taki dzień i nie dostały pieniędzy.
Pracodawców, którzy chcą sprawdzić kandydata zgodnie z prawem.

Jak postąpić

Ustal, co faktycznie robiłeś. Kluczowe pytania: czy obsługiwałeś klientów, wykonywałeś zlecenia, produkowałeś, sprzątałeś, prowadziłeś pojazd, a efekt Twojej pracy firma wykorzystała? Czy ktoś wydawał Ci polecenia i wyznaczył godziny? Jeżeli tak, to cechy pracy z art. 22 § 1 KP. Nazwa „próba” lub „szkolenie” nie ma znaczenia (art. 22 § 1(1) KP). Pomoże narzędzie Zlecenie czy etat.
Porównaj z formami opisanymi w tabeli poniżej. Każda ma inne zasady płacy i ubezpieczenia.
Zapisz dowody. Daty i godziny pracy (możesz użyć tabeli godzin pracy), ogłoszenie o pracy, wiadomości z zaproszeniem na „dzień próbny”, imię osoby, która wydawała polecenia, nazwiska świadków. Nie kopiuj dokumentów firmy ani danych klientów.
Upomnij się o zapłatę na piśmie. Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną (art. 80 KP). Jeżeli stawki nie ustalono, przy etacie wynagrodzenie za pełny miesięczny wymiar nie może być niższe od minimalnego wynagrodzenia, w 2026 r. 4806 zł brutto (art. 6 ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu, Dz.U. 2025 poz. 1242). Za kilka godzin pracy należy się odpowiednia część. Pismo przygotujesz w generatorze wezwania do zapłaty.
Złóż skargę do PIP. PIP kontroluje legalność zatrudnienia i wypłatę wynagrodzeń (art. 10 ust. 1 ustawy o PIP). Dopuszczenie do pracy bez pisemnego potwierdzenia umowy jest wykroczeniem (art. 281 § 1 pkt 2 KP). Inspektor nie ujawnia, że kontrola wynika ze skargi, bez Twojej pisemnej zgody (art. 44 ust. 3 ustawy o PIP). Szczegóły: Jak złożyć skargę do PIP i Praca bez umowy na piśmie.
W razie sporu idź do sądu pracy. Możesz pozwać o wynagrodzenie, a gdy pracodawca zaprzecza, że pracowałeś, także o ustalenie istnienia stosunku pracy. Roszczenia przedawniają się po 3 latach od wymagalności (art. 291 § 1 KP).

Formy „próby” i ich zasady

Forma	Czy należy się zapłata	Podstawa i warunki
Rozmowa, test, krótkie zadanie rekrutacyjne	przepisy tego nie regulują	Nie powinno to być wykonywanie pracy na rzecz firmy. Gdy firma wykorzystuje efekt Twojej pracy, zbliża się to do pracy z art. 22 § 1 KP (nasza ocena).
„Dzień próbny” z faktyczną pracą pod kierownictwem	tak, wynagrodzenie	art. 22 § 1, art. 80 KP; przed dopuszczeniem do pracy pisemne potwierdzenie umowy (art. 29 § 2 KP)
Umowa o pracę na okres próbny	tak, wynagrodzenie	do 3 miesięcy, w celu sprawdzenia kwalifikacji (art. 25 § 2 KP); krócej, gdy planowana umowa na czas określony jest krótsza niż 12 miesięcy (art. 25 § 2(2) KP)
Zlecenie na „próbę”	tak, co najmniej minimalna stawka godzinowa: 31,40 zł brutto w 2026 r.	art. 8a ustawy o minimalnym wynagrodzeniu; umowa określa sposób potwierdzania godzin (art. 8b)
Staż z urzędu pracy	stypendium od starosty, nie wynagrodzenie od firmy	tylko dla bezrobotnego skierowanego przez starostę, na podstawie umowy starosty z organizatorem i bezrobotnym, zwykle 3-6 miesięcy, w niektórych przypadkach do 12 (art. 114 ustawy o rynku pracy)
Praktyka absolwencka	może być odpłatna albo nieodpłatna	pisemna umowa, osoba do 30. roku życia, do 3 miesięcy (art. 2, 3, 5 ustawy o praktykach absolwenckich)
Wolontariat	bez wynagrodzenia	tylko na rzecz m.in. organizacji pozarządowych, administracji i podmiotów leczniczych, z wyłączeniem ich działalności gospodarczej (art. 42 ust. 1 ustawy o wolontariacie)

Wyjątki i zastrzeżenia

Zadanie rekrutacyjne. Żaden przepis nie określa, jak długie i jakie zadanie wolno dać kandydatowi bez zapłaty. Różnica między testem a pracą zależy od faktów: czy wykonujesz pracę na rzecz firmy, pod jej kierownictwem i czy firma korzysta z efektu. To ocena w konkretnej sprawie.
Okres próbny to umowa o pracę. Daje te same podstawowe prawa co inne umowy o pracę, w tym prawo do wynagrodzenia, badań i szkolenia BHP. Przepis określa maksymalną długość okresu próbnego, a nie minimalną (art. 25 § 2 KP).
Szkolenie BHP i badania przed pracą. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego (art. 229 § 4 KP) ani bez szkolenia BHP (art. 237(3) § 1-2 KP). Badania są na koszt pracodawcy (art. 229 § 6 KP). Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy (art. 237(3) § 3 KP). „Szkolenie stanowiskowe” połączone z wykonywaniem pracy to już praca. Więcej: Badania lekarskie i szkolenia BHP.
BHP także dla osób bez etatu. Pracodawca musi zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki także osobom pracującym u niego na innej podstawie niż stosunek pracy (art. 304 § 1 KP). Organizator stażu i podmiot przyjmujący na praktykę absolwencką zapewniają BHP na zasadach dla pracowników (art. 116 ust. 2 ustawy o rynku pracy, art. 6 ustawy o praktykach absolwenckich), a organizator stażu kieruje stażystę na wstępne badania na swój koszt (art. 116 ust. 1).
Staż. Staż to nabywanie wiedzy i umiejętności przez wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązania stosunku pracy (art. 2 pkt 44 ustawy o rynku pracy). Nie da się go zorganizować samodzielnie z kandydatem. Wymaga skierowania przez starostę i umowy (art. 114 ust. 5). Stypendium wynosi miesięcznie 160% zasiłku dla bezrobotnych przy pełnym wymiarze stażu (art. 235 ust. 2).
Praktyka absolwencka. Wymaga pisemnej umowy z rodzajem pracy, okresem, tygodniowym wymiarem czasu i ewentualnym świadczeniem (art. 5 ust. 1-2). Świadczenie nie może przekroczyć dwukrotności minimalnego wynagrodzenia (art. 3 ust. 2). Do praktyki nie stosuje się prawa pracy, poza wybranymi przepisami, m.in. o normach czasu pracy i odpoczynku (art. 4). Umowa nie może dotyczyć prac szczególnie niebezpiecznych (art. 5 ust. 3).
Wolontariat w firmie. Wolontariusz to osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach ustawy (art. 2 pkt 3). Ustawa wymienia, na czyją rzecz wolontariusz może działać, i wyłącza działalność gospodarczą tych podmiotów (art. 42 ust. 1). Spółka czy sklep w swojej działalności handlowej nie są na tej liście. „Wolontariat” w zwykłej firmie nie zmienia oceny, jeżeli praca ma cechy z art. 22 § 1 KP.
Pracodawco: jeżeli chcesz sprawdzić kandydata w praktyce, zawrzyj umowę na okres próbny albo inną umowę na piśmie przed rozpoczęciem pracy, skieruj na badania i przeszkol z BHP. Nieprzestrzeganie przepisów BHP to wykroczenie z art. 283 § 1 KP, a dopuszczenie do pracy bez potwierdzenia umowy na piśmie z art. 281 § 1 pkt 2 KP (grzywna od 2000 zł do 60 000 zł).
Kiedy iść do prawnika. Gdy pracodawca zaprzecza, że pracowałeś, gdy na „dniu próbnym” doszło do wypadku albo gdy jesteś cudzoziemcem i od legalności pracy zależy Twój pobyt.

Wypadek podczas „dnia próbnego”

Gdy była to praca w ramach stosunku pracy. Pracownicy podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu od dnia nawiązania stosunku pracy (art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Wypadkiem przy pracy jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą (art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej). Gdy pracodawca nie zgłosił Cię do ZUS i zaprzecza zatrudnieniu, konieczne może być ustalenie stosunku pracy przed sądem. Zgłoś wypadek pracodawcy na piśmie i zachowaj dokumentację medyczną. Zob. Wypadek przy pracy.
Stażysta. Za wypadek uważa się też zdarzenie podczas stażu odbywanego przez osobę pobierającą stypendium na podstawie skierowania z urzędu pracy (art. 3 ust. 3 pkt 4 ustawy wypadkowej).
Wolontariusz. Przy świadczeniach trwających do 30 dni korzystający musi zapewnić ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków. Przy dłuższych przysługuje zaopatrzenie z odrębnych przepisów (art. 46 ust. 2-3 ustawy o wolontariacie).
Kandydat na rozmowie lub teście. Przepisy o wypadkach przy pracy wiążą je z pracą. Gdy nie było pracy, ocena wypadku zależy od okoliczności i wymaga indywidualnej analizy.

Przykład

Założenia: kandydat odpowiada na ogłoszenie kawiarni. Właściciel zaprasza go na „dzień próbny” w sobotę od 9:00 do 17:00, bez umowy i bez zapłaty. Kandydat obsługuje klientów, przyjmuje płatności i sprząta salę, a kierownik zmiany mówi mu, co ma robić. Po dniu dostaje informację, że nie został przyjęty.

Pracował na rzecz kawiarni, pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez nią. Były to cechy pracy z art. 22 § 1 KP, mimo nazwy „dzień próbny”.
Należy mu się wynagrodzenie za 8 godzin pracy (art. 80 KP). Kawiarnia nie potwierdziła umowy na piśmie, nie skierowała go na badania i nie przeszkoliła z BHP.
Kandydat zapisuje datę, godziny i imię kierownika, zachowuje wiadomość z zaproszeniem i wysyła pisemne wezwanie do zapłaty.
Gdy nie dostaje pieniędzy, może złożyć skargę do PIP albo pozew do sądu pracy. Ma na to 3 lata od wymagalności.

Dla porównania: gdyby przez 30 minut przygotował próbną kawę pod okiem właściciela, bez obsługi klientów i bez sprzedaży, byłby to raczej sprawdzian umiejętności niż praca. Ostateczna ocena zależy od faktów.

Dokumenty i terminy

Co	Termin lub zasada	Podstawa
Pisemne potwierdzenie umowy o pracę	przed dopuszczeniem do pracy	art. 29 § 2 KP
Wstępne badania lekarskie	przed dopuszczeniem do pracy, na koszt pracodawcy	art. 229 § 4 i § 6 KP
Szkolenie BHP	przed dopuszczeniem do pracy, w czasie pracy i na koszt pracodawcy	art. 237(3) § 2-3 KP
Zgłoszenie do ubezpieczeń	7 dni od powstania obowiązku	art. 36 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
Umowa na okres próbny	do 3 miesięcy	art. 25 § 2 KP
Minimalne wynagrodzenie 2026	4806 zł brutto; minimalna stawka godzinowa przy zleceniu 31,40 zł	Dz.U. 2025 poz. 1242
Praktyka absolwencka	pisemna umowa, do 3 miesięcy	art. 5 ustawy o praktykach absolwenckich
Przedawnienie roszczeń	3 lata od wymagalności	art. 291 § 1 KP

Najczęstsze pytania

Czy firma może poprosić mnie o zadanie rekrutacyjne za darmo?

Przepisy nie zakazują testów i zadań rekrutacyjnych ani nie określają ich granic. Jeżeli jednak zadanie to w praktyce praca, z której firma korzysta, wykonywana pod jej kierownictwem, może to być praca w rozumieniu art. 22 § 1 KP. Zachowaj treść zadania i korespondencję.

Czy umowa na okres próbny może trwać tylko jeden dzień?

Kodeks określa tylko maksymalną długość umowy na okres próbny: do 3 miesięcy (art. 25 § 2 KP). Krótka umowa jest więc możliwa. To nadal umowa o pracę z wynagrodzeniem, badaniami i szkoleniem BHP.

Pracodawca nazwał mnie wolontariuszem. Czy to coś zmienia?

Nie, jeżeli pracujesz dla firmy w jej działalności gospodarczej. Ustawa o wolontariacie wyklucza świadczenia na rzecz działalności gospodarczej i nie obejmuje zwykłych firm komercyjnych (art. 42 ust. 1). O charakterze pracy decydują fakty z art. 22 § 1 KP.

Od kiedy płacą mi za „okres wdrożenia”?

Od pierwszego dnia, w którym wykonujesz pracę. Kodeks nie przewiduje nieodpłatnego okresu wdrożenia dla pracownika. Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy (art. 237(3) § 3 KP).

Przydatne narzędzia

Powiązane poradniki

Źródła

Źródła sprawdzono 15 października 2026. Stan prawny na 15 października 2026.

Historia zmian

15 października 2026: Pierwsza publikacja.

Masz pytanie do tego tematu? Napisz do redakcji Zgłoś błąd lub nieaktualną informację

Poradnik ma charakter informacyjny. Obowiązują aktualne przepisy i informacje Państwowej Inspekcji Pracy. Niezależny serwis informacyjny. Nie jesteśmy Państwową Inspekcją Pracy.