Czy pracodawca może wysłać mnie na przymusowy urlop?

Kogo to dotyczy

Pracowników na umowie o pracę i pracodawców. Przy umowie zlecenia i B2B nie ma urlopu wypoczynkowego z Kodeksu pracy, więc nie ma też „wysyłania na urlop”. Czy płatna przerwa należy się zleceniobiorcy, zależy od umowy.

Jak postąpić

1. Ustal, z jakiego roku jest urlop. Urlop bieżący to urlop za rok, w którym jesteś. Urlop zaległy to dni z poprzednich lat, których nie wykorzystałeś. Sprawdź to w karcie urlopowej albo w systemie kadrowym.
2. Urlop bieżący: sprawdź plan urlopów. Plan ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i potrzebę normalnego toku pracy. Plan podaje się do wiadomości w sposób przyjęty w firmie (art. 163 § 1 i 2 KP). Jeżeli planu nie ma, termin urlopu ustala się po porozumieniu z Tobą (art. 163 § 1(1)). Polecenie „od jutra masz tydzień urlopu” bez planu i bez porozumienia nie ma oparcia w tych przepisach.
3. Urlop zaległy: sprawdź termin. Urlopu niewykorzystanego w terminie z planu trzeba udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 168 KP). W wyroku z 24.01.2006 (I PK 124/05) SN uznał, że udzielenie urlopu zaległego na tej podstawie nie wymaga zgody pracownika, a pracownik nie może odmówić wykorzystania urlopu udzielonego zgodnie z przepisami. Wyrok dotyczył wcześniejszego brzmienia art. 168, gdy termin upływał z końcem pierwszego kwartału, ale jego rozumowanie dotyczy tego samego mechanizmu.
4. Okres wypowiedzenia. Jeżeli w okresie wypowiedzenia pracodawca udzieli Ci urlopu, masz obowiązek go wykorzystać. Bieżący urlop może wtedy wynieść najwyżej wymiar proporcjonalny do okresu pracy w roku ustania umowy. Urlop zaległy pracodawca może udzielić w całości (art. 167(1) i 155(1) KP). Przepis nie rozróżnia, kto wypowiedział umowę. Za dni wykorzystane w wypowiedzeniu nie dostaniesz ekwiwalentu. Więcej: Ekwiwalent za niewykorzystany urlop.
5. Przesunięcie i odwołanie. Pracodawca może przesunąć urlop z powodu szczególnych potrzeb, gdy Twoja nieobecność spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy (art. 164 § 2 KP). Odwołać z urlopu może tylko przy okolicznościach nieprzewidzianych w chwili rozpoczęcia urlopu i musi pokryć Twoje koszty (art. 167 KP).
6. Brak pracy to nie urlop. Jeżeli jesteś gotów do pracy, a pracodawca nie może Ci jej dać z przyczyn po swojej stronie (brak zamówień, awaria, zamknięcie oddziału), przysługuje Ci wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy z art. 81 § 1 KP. Pracodawca może też powierzyć Ci na ten czas inną odpowiednią pracę (art. 81 § 3).
7. Nie zgadzaj się na „urlop bezpłatny” pod presją. Urlop bezpłatny pracodawca może udzielić tylko na Twój wniosek, papierowy lub elektroniczny (art. 174 § 1 KP). Okresu takiego urlopu nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 174 § 2).
8. Zapytaj na piśmie o podstawę. Poproś o wskazanie, czy chodzi o urlop z planu, urlop zaległy, urlop w wypowiedzeniu czy przestój. Sprawdź potem pasek płacowy. Jeżeli pracodawca wpisał urlop tam, gdzie był przestój, albo nie zapłacił za przestój, możesz złożyć skargę do PIP (generator skargi) albo dochodzić zapłaty w sądzie. Zobacz też Pracodawca nie płaci wynagrodzenia.

Przestój i „postojowe”

Kodeks pracy nie używa słowa „postojowe”. Potocznie tak nazywa się wynagrodzenie za przestój z art. 81 KP. Zasady:

• przysługuje, gdy byłeś gotów do pracy, a przeszkody wynikały z przyczyn dotyczących pracodawcy,
• wynosi wynagrodzenie z osobistego zaszeregowania (stawka godzinowa lub miesięczna), a gdy takiego składnika nie wyodrębniono, 60% wynagrodzenia,
• w każdym przypadku nie może być niższe niż minimalne wynagrodzenie, w 2026 r. 4806 zł,
• nie przysługuje, gdy przestój nastąpił z Twojej winy (art. 81 § 2).

Wyjątki i zastrzeżenia

• Urlop zaległy po 30 września. Termin z art. 168 KP to obowiązek pracodawcy. Kodeks nie przewiduje, że po tej dacie urlop przepada. Pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu (art. 152 § 2 KP). Nieudzielanie przysługującego urlopu jest wykroczeniem pracodawcy z art. 282 § 1 pkt 2 KP (grzywna od 2000 do 60 000 zł).
• Urlop na żądanie. Części urlopu wykorzystywanej na żądanie nie obejmuje plan urlopów ani termin z art. 168 (art. 163 § 1, art. 168 KP). Zobacz Czy pracodawca może odmówić urlopu na żądanie?.
• Choroba. Jeśli zachorujesz przed urlopem, pracodawca musi przesunąć urlop na później (art. 165 KP). Część urlopu niewykorzystaną z powodu choroby udziela się w innym terminie (art. 166 KP).
• Brak planu a urlop bieżący. To, że pracodawca nie może jednostronnie wysłać Cię na bieżący urlop poza planem, wynika z art. 163 KP. Ustawa nie zawiera zdania, które mówiłoby to wprost. Gdy spór dotyczy pieniędzy albo kary, skorzystaj z bezpłatnej porady PIP.
• Pracodawco: urlop zaległy z poprzedniego roku musisz udzielić do 30 września. Gdy brakuje pracy, rozważ przestój z art. 81 KP i wypłać za niego wynagrodzenie. Zamiana przestoju na urlop bez podstawy z art. 163 lub 168 KP naraża Cię na zarzut naruszenia przepisów o urlopach.

Przykład

Założenia: pracownik na pełen etat ma 5 dni zaległego urlopu z 2025 r. i 10 dni urlopu za 2026 r. W firmie nie ma planu urlopów. 15 października 2026 r. przełożony mówi mu, żeby od jutra przez dwa tygodnie nie przychodził, bo nie ma zamówień, a czas ten „pójdzie z urlopu”.

Urlop zaległy z 2025 r. pracodawca powinien był udzielić do 30 września 2026 r. Termin minął, ale urlop nie przepadł. Według wyroku I PK 124/05 udzielenie urlopu zaległego nie wymaga zgody pracownika, więc pracodawca może te 5 dni wyznaczyć, i to bez dalszej zwłoki. Pozostałych dni nie może zaliczyć na bieżący urlop bez porozumienia, bo nie ma planu urlopów (art. 163 § 1(1) KP). Za ten czas, jeżeli pracownik jest gotów do pracy, należy mu się wynagrodzenie za przestój z art. 81 KP.

Dokumenty i terminy

Najczęstsze pytania

Czy pracodawca może wysłać całą firmę na urlop w okresie świątecznym?

Może to zaplanować w planie urlopów, uwzględniając wnioski pracowników (art. 163 § 1 KP). Gdy planu nie ma, termin ustala się po porozumieniu z każdym pracownikiem.

Czy mogę odmówić urlopu zaległego, który wyznaczył pracodawca?

Według SN pracownik nie może odmówić wykorzystania urlopu udzielonego zgodnie z przepisami, a udzielenie urlopu zaległego nie wymaga jego zgody (I PK 124/05).

Pracodawca kazał mi siedzieć w domu i nie płaci. Co robić?

Jeżeli byłeś gotów do pracy, a przeszkoda leżała po stronie pracodawcy, przysługuje Ci wynagrodzenie z art. 81 KP. Wezwij pracodawcę do zapłaty. Pomoże w tym poradnik Wezwanie do zapłaty wynagrodzenia.

Przydatne narzędzia

• Generator skargi do PIP

Powiązane poradniki

• Czy pracodawca może odmówić urlopu na żądanie?
• Ekwiwalent za niewykorzystany urlop: kiedy przysługuje, jak go policzyć i kiedy trzeba go wypłacić
• Pracodawca nie wypłacił wynagrodzenia w terminie. Co możesz zrobić?
• Jak złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy?

Źródła

• Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245 (art. 80, 81, 152, 155(1), 161, 163, 164, 167, 167(1), 168, 174, 282)
• Sąd Najwyższy, wyrok z 24.01.2006, I PK 124/05
• Rozporządzenie RM z 11.09.2025 w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnej stawki godzinowej w 2026 r., Dz.U. 2025 poz. 1242

Źródła sprawdzono 15 października 2026. Stan prawny na 15 października 2026.

Historia zmian

• 15 października 2026: Pierwsza publikacja.