Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej: kiedy przysługuje i jak je zgłosić?

Autor: Redakcja inspekcja-pracy.plSprawdzono: 16 października 2026

Krótka odpowiedź

Masz prawo do zwolnienia od pracy w wymiarze 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna jest Twoja natychmiastowa obecność (art. 148(1) § 1 KP). Za ten czas zachowujesz prawo do połowy wynagrodzenia. Wniosek zgłaszasz najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia, a pracodawca jest obowiązany go udzielić (art. 148(1) § 3 KP). To odrębne uprawnienie, niezależne od urlopu wypoczynkowego i urlopu na żądanie.

W tym poradniku: Art. 148(1) KP: 2 dni albo 16 godzin w roku na pilne sprawy rodzinne (choroba, wypadek), 50% wynagrodzenia, wniosek najpóźniej w dniu zwolnienia.

Kogo to dotyczy

Pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, bez względu na staż i rodzaj umowy, oraz ich pracodawców. Przepis obowiązuje od 26 kwietnia 2023 r. (art. 1 pkt 21 ustawy z 9.03.2023 o zmianie ustawy Kodeks pracy). Zleceniobiorcy i osoby na B2B nie mają tego uprawnienia.

Zwolnienie dotyczy sytuacji, która spełnia łącznie trzy warunki: pilna sprawa rodzinna, spowodowana chorobą lub wypadkiem, wymagająca Twojej natychmiastowej obecności. Przykłady: dziecko zachorowało w nocy i trzeba z nim zostać do czasu zorganizowania opieki, rodzic trafił do szpitala po upadku. Planowana wizyta kontrolna albo sprawa urzędowa nie mieszczą się w przepisie, bo nie są nagłe.

Jak postąpić

Wybierz sposób wykorzystania: dni albo godziny. Decydujesz o tym w pierwszym wniosku złożonym w danym roku (art. 148(1) § 2 KP). Wybór wiąże na cały rok kalendarzowy. Przy godzinach możesz wykorzystać np. 4 godziny na wyjazd do szpitala i zachować 12 na później. Przy dniach każde skorzystanie zużywa cały dzień.
Zgłoś wniosek najpóźniej w dniu korzystania. Tak stanowi art. 148(1) § 3 KP. Przepis nie określa formy. Wniosek może być ustny, telefoniczny, przez SMS albo e-mail. Wybierz sposób, który zostawia ślad, i zgłoś go przed rozpoczęciem nieobecności, jeżeli to możliwe.
Podaj podstawę i ogólny powód. Wystarczy wskazać, że chodzi o pilną sprawę rodzinną spowodowaną chorobą lub wypadkiem, która wymaga Twojej natychmiastowej obecności. Przepis nie wymaga szczegółów ani dokumentów. W pierwszym wniosku w roku dodaj wybór: dni albo godziny. Pismo możesz ułożyć na wzór wniosku z generatora wniosku urlopowego, wpisując jako podstawę art. 148(1) § 1 KP.
Pracodawca udziela zwolnienia. Jest obowiązany udzielić zwolnienia na wniosek zgłoszony w terminie. Nie ma przepisu, który pozwalałby mu odmówić ze względu na potrzeby zakładu, jak przy urlopie na żądanie.
Sprawdź wynagrodzenie. Za czas zwolnienia zachowujesz prawo do połowy wynagrodzenia (art. 148(1) § 1 KP). Przy wyborze godzin wynagrodzenie obniża się tylko za godziny zwolnienia.
Wróć na swoje stanowisko. Po zwolnieniu pracodawca dopuszcza Cię do pracy na dotychczasowym stanowisku (art. 148(1) § 6 w związku z art. 186(4) KP).
Gdy pracodawca odmawia albo nie płaci. Przypomnij mu treść art. 148(1) § 3 KP na piśmie. Jeżeli to nie pomoże, złóż skargę do PIP. Skargę przygotujesz w generatorze, a zasady opisuje poradnik Jak złożyć skargę do PIP. W razie wątpliwości skorzystaj z bezpłatnej porady PIP.

Różnice wobec urlopu na żądanie

Cecha	Zwolnienie z powodu siły wyższej	Urlop na żądanie
Podstawa	art. 148(1) KP	art. 167(2) KP
Wymiar	2 dni albo 16 godzin w roku	4 dni w roku
Skąd pochodzi	odrębna pula	część urlopu wypoczynkowego
Powód	pilna sprawa rodzinna z powodu choroby lub wypadku	bez podania powodu
Wynagrodzenie	50%	100% (jak za urlop)
Termin wniosku	najpóźniej w dniu korzystania	najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, przed rozpoczęciem pracy
Odmowa pracodawcy	pracodawca jest obowiązany udzielić	według Sądu Najwyższego możliwa w szczególnych okolicznościach
Niewykorzystana pula	przepada z końcem roku	dni pozostają w urlopie wypoczynkowym

Zwolnienie z art. 148(1) KP daje pewność, że pracodawca nie odmówi, ale kosztuje połowę wynagrodzenia. Urlop na żądanie zachowuje pełne wynagrodzenie, ale zużywa urlop wypoczynkowy i zależy od udzielenia przez pracodawcę. Szczegóły w poradniku Czy pracodawca może odmówić urlopu na żądanie?.

Wyjątki i zastrzeżenia

Niepełny etat. Przy wyborze godzin wymiar ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a niepełną godzinę zaokrągla w górę (art. 148(1) § 4 KP). Przy połowie etatu masz 8 godzin. Przy wyborze dni pozostają 2 dni.
Krótsza norma dobowa. Gdy przepisy odrębne przewidują normę dobową niższą niż 8 godzin, wymiar stosuje się odpowiednio (art. 148(1) § 5 KP).
Pula roczna. Niewykorzystane zwolnienie nie przechodzi na kolejny rok. Nie ma przepisu, który dawałby za nie ekwiwalent pieniężny. Przepis nie uzależnia puli od stażu.
Świadectwo pracy. Pracodawca wpisuje do świadectwa pracy informację o wykorzystanym zwolnieniu z art. 148(1) § 1 KP (§ 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadectwa pracy). Kolejny pracodawca w tym samym roku wie więc, ile już wykorzystałeś. Zobacz Brak świadectwa pracy, sprostowanie.
Własna choroba. Przepis dotyczy spraw rodzinnych. Twoja własna choroba to zwolnienie lekarskie. Zasady zawiadamiania o nieobecności opisuje poradnik Choruję. Czy muszę sam znaleźć zastępstwo?.
Pracodawco: udziel zwolnienia na każdy wniosek zgłoszony najpóźniej w dniu korzystania i prowadź ewidencję wykorzystanych dni lub godzin. Art. 148(1) KP znajduje się w dziale o czasie pracy, więc jego naruszenie może być oceniane jako wykroczenie przeciwko przepisom o czasie pracy (art. 281 § 1 pkt 5 KP), choć Kodeks nie mówi tego wprost.

Przykład

Założenia: pracownica na pełen etat pracuje od 8:00 do 16:00. W tym roku nie korzystała jeszcze ze zwolnienia z art. 148(1) KP. O 6:30 dowiaduje się, że jej ojciec upadł w domu i karetka zabiera go do szpitala. Musi pojechać z nim i załatwić sprawy w szpitalu.

O 7:00 wysyła przełożonemu SMS: wnosi o zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej na podstawie art. 148(1) § 1 KP na dzisiejszy dzień w związku z wypadkiem członka rodziny i wybiera wykorzystanie zwolnienia w godzinach.
Wniosek jest zgłoszony w dniu korzystania, więc pracodawca musi go uwzględnić.
O 13:00 sytuacja w szpitalu jest opanowana. Pracownica wraca do pracy na 14:00 i pracuje do 16:00. Wykorzystała 6 godzin. Za te godziny dostanie połowę wynagrodzenia, a za 2 przepracowane godziny pełne wynagrodzenie.
Do końca roku zostało jej 10 godzin zwolnienia. Ponieważ w pierwszym wniosku wybrała godziny, do końca roku nie może zmienić sposobu na dni.

Dokumenty i terminy

Co	Termin lub zasada	Podstawa
Wymiar	2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym	art. 148(1) § 1 KP
Wybór dni albo godzin	w pierwszym wniosku w danym roku	art. 148(1) § 2 KP
Wniosek	najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia, forma dowolna	art. 148(1) § 3 KP
Wynagrodzenie	50%	art. 148(1) § 1 KP
Niepełny etat	godziny proporcjonalnie, zaokrąglenie w górę	art. 148(1) § 4 KP
Powrót do pracy	na dotychczasowe stanowisko	art. 148(1) § 6 KP
Wpis w świadectwie pracy	wykorzystane zwolnienie w roku ustania zatrudnienia	§ 2 ust. 1 rozporządzenia
Dowody	SMS, e-mail, potwierdzenie pracodawcy

Najczęstsze pytania

Czy muszę przedstawić zaświadczenie lekarskie albo inny dokument?

Nie. Art. 148(1) KP nie wymaga dokumentów ani szczegółowego opisu sytuacji. Wystarczy wskazanie, że chodzi o pilną sprawę rodzinną spowodowaną chorobą lub wypadkiem.

Czy mogę zgłosić wniosek po fakcie, następnego dnia?

Przepis wymaga zgłoszenia najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia. Wniosek zgłoszony następnego dnia nie spełnia tego warunku. Zgłoś go w dniu nieobecności, choćby krótkim SMS-em.

Przydatne narzędzia

Powiązane poradniki

Źródła

Źródła sprawdzono 16 października 2026. Stan prawny na 16 października 2026.

Historia zmian

16 października 2026: Pierwsza publikacja.

Masz pytanie do tego tematu? Napisz do redakcji Zgłoś błąd lub nieaktualną informację

Poradnik ma charakter informacyjny. Obowiązują aktualne przepisy i informacje Państwowej Inspekcji Pracy. Niezależny serwis informacyjny. Nie jesteśmy Państwową Inspekcją Pracy.