Umowa zlecenia a chorobowe, urlop i emerytura: co Ci przysługuje, a co nie?

Kogo to dotyczy

• Osób pracujących na umowie zlecenia albo umowie o świadczenie usług (art. 750 KC), które chcą wiedzieć, co dostaną w razie choroby i jak zlecenie wpływa na emeryturę.
• Osób, które łączą zlecenie z etatem, inną umową zlecenia, działalnością, nauką albo emeryturą.
• Osób na umowie o dzieło, które pytają, dlaczego nie mają ubezpieczenia.

Jeżeli Twoje „zlecenie” w praktyce wygląda jak etat (ktoś wyznacza Ci miejsce, czas i sposób pracy), sprawdź najpierw poradnik Umowa zlecenie a umowa o pracę i narzędzie Zlecenie czy etat.

Jak postąpić

1. Sprawdź, czy zleceniodawca zgłosił Cię do ZUS. Zgłoszenia dokonuje płatnik, czyli zleceniodawca, w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia (art. 36 ust. 2 i 4 usus). Ubezpieczenie trwa od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy wskazanego w umowie do dnia jej rozwiązania lub wygaśnięcia (art. 13 pkt 2 usus). Stan swojego konta możesz sprawdzić w ZUS.
2. Zdecyduj o ubezpieczeniu chorobowym. Dla zleceniobiorcy objętego obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i następuje „na wniosek” (art. 11 ust. 2 usus). Wniosek składasz u zleceniodawcy, który zgłasza Cię do tego ubezpieczenia. Bez niego nie dostaniesz zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego z tytułu zlecenia.
3. Policz okres wyczekiwania. Przy ubezpieczeniu dobrowolnym prawo do zasiłku chorobowego nabywasz po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej). Do tego okresu wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa nie przekroczyła 30 dni (art. 4 ust. 2). Bez okresu wyczekiwania zasiłek przysługuje m.in. absolwentom, którzy przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły, oraz osobom z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego (art. 4 ust. 3).
4. W razie choroby dostarcz zwolnienie. Zasiłek wypłaca zleceniodawca, jeżeli zgłasza do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób; przy 20 i mniej wypłaca ZUS (art. 61 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Zasiłek chorobowy wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru, a 100% m.in. w czasie ciąży i po wypadku w drodze do pracy (art. 11 ust. 1-2 ustawy zasiłkowej).
5. Jeżeli masz kilka tytułów do ubezpieczeń, ustal, z którego płacisz składki. Zasady z art. 9 usus:
   • Etat i zlecenie u innej firmy: składki tylko z etatu, chyba że podstawa ze stosunku pracy w przeliczeniu na miesiąc jest niższa od minimalnego wynagrodzenia; wtedy zlecenie też jest obowiązkowo oskładkowane (art. 9 ust. 1-1b).
   • Zlecenie z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz: traktuje się Cię jak pracownika, ze składkami jak od umowy o pracę (art. 8 ust. 2a).
   • Kilka zleceń: obowiązkowo z tego, które powstało najwcześniej; z pozostałych dobrowolnie. Jeżeli jednak podstawa z pierwszego zlecenia w danym miesiącu jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, kolejne zlecenia są oskładkowane obowiązkowo, dopóki łączna podstawa nie osiągnie minimalnego wynagrodzenia (art. 9 ust. 2 i 2c).
   • Zlecenie i działalność gospodarcza: obowiązkowo z działalności, jeżeli podstawa ze zlecenia jest niższa od najniższej podstawy dla działalności (art. 9 ust. 2a).
   • Emeryt lub rencista: zlecenie jest obowiązkowo oskładkowane, jeżeli nie pozostajesz w stosunku pracy (art. 9 ust. 4a-4b).
6. Pilnuj minimalnej stawki godzinowej. Za każdą godzinę zlecenia należy się co najmniej 31,40 zł w 2026 r. i 32,30 zł od 1 stycznia 2027 r. (art. 8a ustawy o minimalnym wynagrodzeniu; rozporządzenia RM na 2026 i 2027 r.). Umowa powinna określać sposób potwierdzania godzin; jeżeli tego nie robi, sam przedkładasz informację o liczbie godzin przed terminem wypłaty (art. 8b). Tekst ustawy znajdziesz na stronie ustawa o minimalnym wynagrodzeniu, a postępowanie przy braku zapłaty w poradniku Zlecenie: nie dostałem pieniędzy.
7. Po zakończeniu zlecenia zadbaj o dokumenty do stażu. Od 2026 r. okresy zlecenia, w których podlegałeś ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, wlicza się do stażu pracy, od którego zależą m.in. wymiar urlopu i okres wypowiedzenia (art. 302(1) § 2 KP). Potwierdza to zaświadczenie z ZUS. Jak je uzyskać, opisuje poradnik Zlecenie i działalność do stażu pracy.

Urlop na zleceniu

Prawo do corocznego płatnego urlopu ma pracownik (art. 152 KP). Kodeks pracy stosuje się do stosunku pracy, a przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu (art. 734-751 KC) nie przewidują urlopu. Zleceniobiorca ma płatną przerwę tylko wtedy, gdy umowa ją przewiduje. Jeżeli zleceniodawca zaproponował w umowie „urlop”, jest to postanowienie umowne i obowiązuje w takim zakresie, w jakim je zapisano. Nie ma też ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, bo ten przysługuje tylko ze stosunku pracy.

Zlecenie a emerytura

Składki emerytalna i rentowe ze zlecenia są obowiązkowe (art. 6 ust. 1 pkt 4 usus). Okresy ubezpieczenia są okresami składkowymi (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), więc oskładkowane zlecenie liczy się do emerytury tak jak etat. Składki trafiają na Twoje konto w ZUS i wpływają na wysokość przyszłego świadczenia. Zlecenie studenta do 26 lat albo zlecenie, z którego składki nie są odprowadzane z powodu zbiegu tytułów, takiego okresu nie tworzy.

Umowa o dzieło a ZUS

Umowa o dzieło nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych: nie ma jej w katalogu z art. 6 ust. 1 usus. Wyjątek to dzieło zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz, które oskładkowuje się jak umowę o pracę (art. 8 ust. 2a usus). Zamawiający dzieło musi jednak poinformować ZUS o zawarciu umowy o dzieło w terminie 7 dni od jej zawarcia (art. 36 ust. 17 usus). Z dzieła nie masz ubezpieczenia chorobowego, wypadkowego ani okresu składkowego do emerytury.

Wyjątki i zastrzeżenia

• Uczeń lub student do 26 lat. Nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym ze zlecenia (art. 6 ust. 4 usus), a tym samym nie ma ubezpieczenia wypadkowego ani możliwości przystąpienia do chorobowego z tego tytułu. Ten okres nie liczy się do emerytury ani do stażu pracy. ZUS nie wystawi za niego zaświadczenia do stażu.
• Wypadek przy wykonywaniu zlecenia. Zleceniobiorca ze składkami emerytalną i rentowymi ma ubezpieczenie wypadkowe (art. 12 ust. 1 usus). Nagłe zdarzenie podczas wykonywania zlecenia może być wypadkiem przy pracy (art. 3 ust. 3 pkt 6 ustawy wypadkowej). Kartę wypadku sporządza zleceniodawca (art. 5 ust. 1 pkt 6 tej ustawy). Zleceniodawca ma też wobec Ciebie obowiązki z zakresu BHP (art. 304 § 1 KP).
• Zasiłek chorobowy to nie wynagrodzenie chorobowe. Pracownik za pierwsze dni choroby dostaje wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy. Zleceniobiorca dostaje tylko zasiłek z ubezpieczenia chorobowego, i to pod warunkiem, że do niego przystąpił i minął okres wyczekiwania.
• Przerwa w ubezpieczeniu chorobowym. Jeżeli przerwa między zleceniami przekroczyła 30 dni, 90-dniowy okres wyczekiwania liczy się od nowa (art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej). Przy wypadku w drodze do pracy zasiłek przysługuje bez wyczekiwania (art. 4 ust. 3).
• Niezgłoszenie do ZUS. Jeżeli zleceniodawca nie zgłosił Cię do ubezpieczeń, możesz zgłosić to do ZUS, a także do PIP, która kontroluje legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Gdzie z jaką sprawą się zwrócić, opisuje poradnik PIP, ZUS czy sąd pracy.

Przykład

Założenia: osoba po studiach, 27 lat, od 1 marca pracuje wyłącznie na umowie zlecenia w firmie, która zatrudnia kilkanaście osób. Przy podpisaniu umowy złożyła wniosek o ubezpieczenie chorobowe. Wcześniej przez dwa lata nie była nigdzie ubezpieczona. Zachorowała 15 maja na dwa tygodnie.

Od 1 marca zleceniodawca odprowadza składki emerytalną, rentowe, wypadkową i dobrowolną chorobową. 90 dni ubezpieczenia chorobowego upływa 29 maja, więc za chorobę rozpoczętą 15 maja zasiłek nie przysługuje; okres wyczekiwania jeszcze trwa. Gdyby zachorowała w czerwcu, zasiłek wypłaciłby ZUS (płatnik zgłasza mniej niż 21 osób) w wysokości 80% podstawy wymiaru. Cały okres zlecenia liczy się do emerytury i od 2026 r. do stażu pracy. Dni wolne w lecie dostanie tylko wtedy, gdy umowa je przewiduje; Kodeks pracy urlopu jej nie daje.

Dokumenty i terminy

Najczęstsze pytania

Czy mogę przystąpić do ubezpieczenia chorobowego w trakcie zlecenia?

Tak. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i następuje na wniosek (art. 11 ust. 2 usus). Składasz go u zleceniodawcy. Pamiętaj, że od dnia objęcia ubezpieczeniem liczy się 90 dni wyczekiwania.

Czy zleceniodawca może odmówić zgłoszenia mnie do chorobowego?

Przepis uzależnia objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od wniosku osoby ubezpieczonej, a zgłoszenia dokonuje płatnik. Jeżeli zleceniodawca odmawia, możesz zwrócić się do ZUS o wyjaśnienie sprawy.

Czy zlecenie liczy się do urlopu w nowej pracy na etacie?

Od 2026 r. tak, jeżeli w czasie zlecenia podlegałeś ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 302(1) § 2 KP). Potrzebne jest zaświadczenie z ZUS, które przekazujesz pracodawcy. Szczegóły i terminy w poradniku Zlecenie i działalność do stażu pracy.

Przydatne narzędzia

• Kwestionariusz: zlecenie czy etat

Powiązane poradniki

• Umowa zlecenie czy umowa o pracę? Jak sprawdzić, co naprawdę łączy strony
• Zlecenie i działalność do stażu pracy: jak uzyskać przeliczenie urlopu?
• Umowa zlecenie: nie dostałem pieniędzy. Gdzie to zgłosić i jak odzyskać należność?
• Choruję. Czy muszę sam znaleźć zastępstwo?
• PIP, ZUS czy sąd pracy: do kogo zwrócić się z problemem w pracy?

Źródła

• Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 199 (art. 6, 8, 9, 11, 12, 13, 36)
• Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, t.j. Dz.U. 2026 poz. 854 (art. 4, 11, 61)
• Ustawa o emeryturach i rentach z FUS, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 (art. 6)
• Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1644 (art. 3, 5)
• Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245 (art. 22, 152, 302(1), 304)
• Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1061 (art. 734-751)
• Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1773 (art. 1, 8a-8c)
• Rozporządzenie RM z 11.09.2025 w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnej stawki godzinowej w 2026 r., Dz.U. 2025 poz. 1242
• Rozporządzenie RM z 14.09.2026 w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnej stawki godzinowej w 2027 r., Dz.U. 2026 poz. 1213

Źródła sprawdzono 16 października 2026. Stan prawny na 16 października 2026.

Historia zmian

• 16 października 2026: Pierwsza publikacja.