Protokół, nakaz, wystąpienie, polecenie i decyzja PIP: czym się różnią?

Kogo to dotyczy

Pracodawców i przedsiębiorców po kontroli PIP oraz pracowników, którzy chcą zrozumieć, co inspektor może zrobić po ich skardze. Nazwy środków wynikają z art. 11 i 33 ustawy o PIP.

Jak postąpić

1. Sprawdź protokół. Zawiera m.in. opis stwierdzonych naruszeń, treść decyzji ustnych i poleceń z terminami ich realizacji oraz wzmiankę o zastrzeżeniach (art. 31 ust. 2 pkt 7, 10 i 15). Podpisuje go inspektor i osoba reprezentująca firmę (art. 31 ust. 3).
2. Zgłoś zastrzeżenia, jeśli ustalenia są błędne. Przed podpisaniem możesz zgłosić umotywowane zastrzeżenia, na piśmie, w ciągu 7 dni od przedstawienia protokołu (art. 31 ust. 4-5). Inspektor musi je zbadać i w razie zasadności zmienić lub uzupełnić protokół (art. 31 ust. 6). Odmowa podpisu nie blokuje środków prawnych (art. 31 ust. 8).
3. Rozpoznaj, co dostałeś. Skorzystaj z tabeli poniżej. Od rodzaju dokumentu zależy, czy przysługuje odwołanie i czy trzeba działać od razu.
4. Wykonaj albo zaskarż. Nakazy natychmiast wykonalne wykonujesz od razu, nawet jeśli się odwołujesz. Termin na odwołanie od pisemnego nakazu inspektora to 7 dni od doręczenia (art. 34 ust. 5). Szczegóły w poradniku Odwołanie od nakazu inspektora pracy.
5. Poinformuj PIP o wykonaniu. Po upływie terminów z decyzji albo po jej uprawomocnieniu trzeba pisemnie poinformować PIP o jej realizacji (art. 35 ust. 1). Na wystąpienie odpowiadasz w terminie z wystąpienia, nie dłuższym niż 30 dni (art. 36 ust. 2).

Nakazy, czyli decyzje inspektora (art. 11 ust. 1 pkt 1-7)

• usunięcie uchybień BHP w ustalonym terminie (pkt 1),
• wstrzymanie prac lub działalności przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia oraz skierowanie do innych prac osób dopuszczonych do pracy wbrew przepisom (pkt 2),
• wstrzymanie eksploatacji maszyn i urządzeń stwarzających bezpośrednie zagrożenie (pkt 3),
• zakaz pracy w miejscach, w których warunki stwarzają bezpośrednie zagrożenie (pkt 4),
• ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku w określonym terminie (pkt 6),
• wykonanie badań i pomiarów czynników szkodliwych (pkt 6a),
• wypłata należnego wynagrodzenia lub innego świadczenia (pkt 7).

Nakazy z pkt 2, 3, 4 i 7 podlegają natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy. Decyzje z pkt 1-4 inspektor może wydać ustnie albo wpisem do dziennika budowy (art. 34 ust. 1a), jeśli uchybienia da się usunąć w trakcie kontroli (art. 34 ust. 4). Decyzja pisemna zawiera m.in. podstawę prawną, rozstrzygnięcie, termin usunięcia uchybień i pouczenie o odwołaniu (art. 34 ust. 2).

Wystąpienie (art. 11 ust. 1 pkt 8)

Inspektor kieruje je przy naruszeniach innych niż objęte nakazami, np. dotyczących czasu pracy czy dokumentacji. Wystąpienie jest pisemne, zawiera wnioski pokontrolne i ich podstawę prawną (art. 36 ust. 1-1a). Może też dotyczyć wyciągnięcia konsekwencji wobec osób odpowiedzialnych. Ustawa o PIP nie przewiduje odwołania od wystąpienia, przewiduje natomiast obowiązek odpowiedzi w terminie do 30 dni.

Polecenia

• Polecenie ustne (art. 11 ust. 1 pkt 8, art. 34 ust. 1b) służy usunięciu uchybień w trakcie kontroli, gdy można to zrobić od ręki (art. 34 ust. 4). Jego treść i termin trafiają do protokołu.
• Polecenie w sprawie umowy cywilnoprawnej (art. 11 ust. 2) inspektor wydaje na piśmie, po umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska, gdy w umowie dominują cechy stosunku pracy. Termin wykonania wyznacza tak, by ocenić wykonanie jeszcze w trakcie kontroli (art. 34 ust. 1c).

Decyzje okręgowego inspektora pracy

• Nakaz zaprzestania działalności albo działalności określonego rodzaju, gdy stan BHP zagraża życiu lub zdrowiu (art. 11 ust. 1 pkt 5, art. 19 ust. 1 pkt 4).
• Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy (art. 11 ust. 1 pkt 7a). Warunkiem jest niewykonanie polecenia z art. 11 ust. 2 pkt 2. Od tej decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy, wnoszone za pośrednictwem OIP w terminie miesiąca od doręczenia. Zobacz Jak PIP stwierdza stosunek pracy decyzją i Odwołanie od decyzji OIP.

Wyjątki i zastrzeżenia

• Notatka zamiast protokołu. Gdy inspektor nie stwierdzi uchybień, wynik kontroli może opisać w notatce urzędowej, którą podpisuje tylko on (art. 31 ust. 10-11).
• Ustne decyzje nie podlegają odwołaniu z art. 34 ust. 5. Przepis o 7-dniowym odwołaniu obejmuje decyzje wydane na piśmie albo wpisem do dziennika budowy.
• Pouczenie zamiast środków. Wobec pracodawcy rozpoczynającego działalność inspektor może w uzasadnionych przypadkach poprzestać na ustnym pouczeniu, jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia ani umyślnego wykroczenia (art. 37a).
• Niewykonanie ma skutki. Niewykonanie w terminie podlegającego wykonaniu nakazu PIP jest wykroczeniem (art. 283 § 2 pkt 7 KP). Według PIP niewykonanie decyzji prowadzi też do egzekucji administracyjnej.
• Mandat to osobna ścieżka. Niezależnie od nakazów i wystąpień inspektor może ukarać za wykroczenie mandatem albo wnieść wniosek o ukaranie do sądu. Zobacz Mandat i grzywna za naruszenie praw pracownika.
• Postępowanie TK. Przepis o decyzji stwierdzającej stosunek pracy jest przedmiotem sprawy K 17/26. Na 15.10.2026 sprawa jest w toku, a przepis obowiązuje.

Przykład

Założenia: inspektor kontroluje magazyn. Stwierdza niesprawną osłonę maszyny, brak ewidencji czasu pracy dla części pracowników i zaległą wypłatę premii regulaminowej.

• Na maszynę wydaje nakaz wstrzymania eksploatacji (pkt 3), natychmiast wykonalny.
• Na zaległą premię wydaje nakaz wypłaty (pkt 7), także natychmiast wykonalny.
• Brak ewidencji czasu pracy opisuje w wystąpieniu. Firma ma odpowiedzieć w terminie wskazanym w wystąpieniu, nie dłuższym niż 30 dni.
• Firma nie zgadza się z opisem stanu maszyny w protokole, więc w ciągu 7 dni od jego przedstawienia składa pisemne zastrzeżenia.

Dokumenty i terminy

Termin odwołania możesz policzyć w kalkulatorze terminu.

Najczęstsze pytania

Czy muszę podpisać protokół od razu?

Nie musisz podpisywać go od razu, jeśli chcesz zgłosić zastrzeżenia. Masz na to 7 dni od przedstawienia protokołu. Pamiętaj, że odmowa podpisu nie wstrzymuje działań inspektora.

Czy odwołanie od nakazu wypłaty wstrzymuje wypłatę?

Nie. Nakaz wypłaty wynagrodzenia podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 11 ust. 1 pkt 7). Odwołanie możesz złożyć, ale wypłatę trzeba zrealizować.

Czym wystąpienie różni się od nakazu?

Nakaz jest decyzją administracyjną, od której przysługuje odwołanie, i można go egzekwować. Wystąpienie zawiera wnioski pokontrolne. Ustawa wymaga, by poinformować PIP o terminie i sposobie ich realizacji.

Przydatne narzędzia

• Kalkulator terminu odwołania

Powiązane poradniki

• Jak odwołać się od nakazu inspektora pracy i co dalej po decyzji OIP?
• Jak PIP stwierdza istnienie stosunku pracy: kontrola, polecenie i decyzja OIP krok po kroku
• Jak odwołać się od decyzji okręgowego inspektora pracy stwierdzającej stosunek pracy
• Mandat i grzywna za naruszenie praw pracownika: ile wynoszą i co z odmową przyjęcia?

Źródła

• Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy, tekst ujednolicony ISAP (stan 2026-07-31)
• Ustawa z 11.03.2026 o zmianie ustawy o PIP, Dz.U. 2026 poz. 473
• Kodeks postępowania administracyjnego, tekst ujednolicony ISAP (stan 2025-12-12)
• Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245
• PIP: Jak przygotować się do kontroli?

Źródła sprawdzono 15 października 2026. Stan prawny na 15 października 2026.

Historia zmian

• 15 października 2026: Pierwsza publikacja.